ACC Vũng Tàu

TCVN 8910:2011 là tiêu chuẩn quốc gia quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với than thương phẩm, bao gồm than cục, than cám, than không phân cấp và than bùn tuyển. Tiêu chuẩn này thay thế nhiều tiêu chuẩn cũ và được xây dựng để thống nhất chất lượng than phục vụ các ngành kinh tế, đặc biệt là sản xuất điện, xi măng, luyện kim và dân dụng. Cùng ACC Vũng Tàu tìm hiểu chi tiết về nội dung, ý nghĩa thực tiễn và cách áp dụng tiêu chuẩn này qua bài viết dưới đây.

1. Tại sao doanh nghiệp và người sử dụng than cần quan tâm đến TCVN 8910:2011

TCVN 8910:2011 được ban hành trong bối cảnh hoạt động khai thác, chế biến và tiêu thụ than tại Việt Nam ngày càng mở rộng, kéo theo yêu cầu kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng tài nguyên và an toàn trong giao dịch thương mại. Việc quan tâm và áp dụng tiêu chuẩn này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn gắn liền với trách nhiệm pháp lý của các chủ thể tham gia thị trường than.

Trước hết, tiêu chuẩn đóng vai trò là cơ sở thống nhất để đánh giá chất lượng than thương phẩm trong các ngành tiêu thụ lớn như nhiệt điện, xi măng, luyện kim và sản xuất vật liệu xây dựng. Than đáp ứng các chỉ tiêu về độ tro, độ ẩm, chất bốc, trị số tỏa nhiệt và hàm lượng lưu huỳnh giúp thiết bị vận hành ổn định, hạn chế sự cố kỹ thuật, qua đó giảm chi phí vận hành và bảo trì. Đây là yếu tố có tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất và giá thành sản phẩm cuối cùng.

Bên cạnh đó, việc tuân thủ TCVN 8910:2011 còn giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình giao nhận, nghiệm thu và thanh toán than. Theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật năm 2006, tiêu chuẩn quốc gia được sử dụng làm căn cứ trong hợp đồng kinh tế, giải quyết tranh chấp và quản lý chất lượng sản phẩm. Khi các chỉ tiêu được công bố minh bạch theo tiêu chuẩn, quyền và lợi ích hợp pháp của cả bên bán và bên mua đều được bảo đảm.

2. Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8910:2011 là gì? Ý nghĩa

TCVN 8910:2011 là tiêu chuẩn quốc gia quy định các yêu cầu kỹ thuật cơ bản đối với than thương phẩm sau quá trình khai thác, sàng tuyển hoặc chế biến, được ban hành theo thẩm quyền của Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này nhằm thống nhất phương pháp đánh giá chất lượng than trên phạm vi toàn quốc, tạo cơ sở cho hoạt động quản lý nhà nước và giao dịch thương mại.

• Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

TCVN 8910:2011 áp dụng cho các loại than thương phẩm bao gồm than cục, than cám, than không phân cấp và than bùn tuyển. Đây là các sản phẩm than đã qua xử lý nhất định để đạt yêu cầu sử dụng trong sản xuất và dân dụng, không bao gồm than nguyên khai chưa sàng tuyển hoặc than phục vụ mục đích hóa chất chuyên biệt. Việc xác định rõ phạm vi áp dụng giúp tránh nhầm lẫn trong thực tiễn kiểm tra chất lượng và ký kết hợp đồng.

• Hệ thống chỉ tiêu kỹ thuật làm căn cứ đánh giá chất lượng

Tiêu chuẩn quy định tương đối đầy đủ các chỉ tiêu phản ánh giá trị sử dụng của than, bao gồm kích thước hạt và tỷ lệ trên cỡ, dưới cỡ; độ ẩm toàn phần; độ tro khô; hàm lượng chất bốc khô; hàm lượng lưu huỳnh tổng khô và trị số tỏa nhiệt toàn phần khô. Các chỉ tiêu này cho phép đánh giá đồng thời khả năng cháy, hiệu suất sinh nhiệt và mức độ ảnh hưởng đến môi trường của than khi sử dụng. Việc quy đổi kết quả về trạng thái khô giúp loại trừ ảnh hưởng của độ ẩm tự nhiên, bảo đảm tính so sánh giữa các lô than khác nhau.

• Mối liên hệ với hệ thống tiêu chuẩn thử nghiệm trong nước và quốc tế

TCVN 8910:2011 không tồn tại độc lập mà được xây dựng trên cơ sở viện dẫn nhiều tiêu chuẩn thử nghiệm tương đương ISO, như các tiêu chuẩn về lấy mẫu, xác định độ tro, độ ẩm, chất bốc, lưu huỳnh và trị số tỏa nhiệt. Điều này bảo đảm kết quả phân tích có độ tin cậy cao, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khi công bố chất lượng than trong các giao dịch có yếu tố nước ngoài hoặc xuất khẩu.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5726:1993 là gì? Ý nghĩa

3. Ý nghĩa kinh tế và kỹ thuật của TCVN 8910:2011 đối với ngành than Việt Nam

Việc áp dụng TCVN 8910:2011 mang lại những tác động tích cực không chỉ ở cấp độ doanh nghiệp mà còn đối với toàn bộ chuỗi giá trị ngành than. Tiêu chuẩn này góp phần định hình cách thức khai thác, chế biến, tiêu thụ và quản lý tài nguyên than theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.

• Gia tăng giá trị thương mại và hiệu quả kinh tế của than thương phẩm

Than được kiểm soát chất lượng theo TCVN 8910:2011 có cơ sở rõ ràng để định giá, từ đó nâng cao giá trị thương mại so với các sản phẩm than không công bố hoặc công bố không đầy đủ chỉ tiêu kỹ thuật. Trong thực tiễn, các nhà máy tiêu thụ lớn thường ưu tiên ký hợp đồng dài hạn với nguồn than có chất lượng ổn định, được kiểm nghiệm theo tiêu chuẩn quốc gia. Điều này giúp doanh nghiệp khai thác và chế biến than ổn định đầu ra, giảm rủi ro tồn kho và biến động giá.

• Nâng cao hiệu quả kỹ thuật trong quá trình sử dụng than

Về mặt kỹ thuật, việc sử dụng than đáp ứng các giới hạn về độ tro, chất bốc và trị số tỏa nhiệt giúp quá trình đốt diễn ra hoàn toàn hơn, giảm lượng than tiêu hao trên mỗi đơn vị sản phẩm. Điều này không chỉ làm giảm chi phí nhiên liệu mà còn hạn chế phát sinh tro xỉ và sự cố vận hành. Đối với các nhà máy nhiệt điện và xi măng, đây là yếu tố quan trọng để duy trì công suất thiết kế và kéo dài tuổi thọ thiết bị.

• Hỗ trợ quản lý tài nguyên và hoạch định chính sách ngành

Các chỉ tiêu trong TCVN 8910:2011 còn là nguồn dữ liệu quan trọng để cơ quan quản lý nhà nước đánh giá chất lượng than tại từng mỏ, từng vùng khai thác. Trên cơ sở đó, việc quy hoạch khai thác và sử dụng tài nguyên than có thể được điều chỉnh theo hướng ưu tiên các nguồn than có chất lượng cao, đồng thời hạn chế khai thác tràn lan gây lãng phí tài nguyên. Đây là nội dung phù hợp với định hướng quản lý tài nguyên khoáng sản theo Luật Khoáng sản.

• Góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao hình ảnh than Việt Nam

Tiêu chuẩn quy định giới hạn hàm lượng lưu huỳnh và độ tro, qua đó gián tiếp kiểm soát lượng phát thải SO₂, bụi và chất thải rắn trong quá trình sử dụng than. Việc tuân thủ TCVN 8910:2011 giúp các cơ sở tiêu thụ than đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về bảo vệ môi trường theo pháp luật hiện hành, đồng thời nâng cao uy tín của than Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6017:1995 là gì? những điều cần biết

4. Những lưu ý quan trọng khi áp dụng và kiểm soát chất lượng theo TCVN 8910:2011

Để tiêu chuẩn phát huy đầy đủ giá trị trong thực tiễn, việc áp dụng cần được thực hiện đồng bộ từ khâu lấy mẫu, phân tích đến công bố và sử dụng kết quả. Những sai sót trong bất kỳ công đoạn nào đều có thể làm giảm ý nghĩa của tiêu chuẩn và phát sinh tranh chấp.

• Yêu cầu về lấy mẫu và tính đại diện của mẫu thử

Lấy mẫu than phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn được viện dẫn trong TCVN 8910:2011, bao gồm cả phương pháp thủ công và cơ giới. Mẫu phải được lấy từ nhiều vị trí, nhiều thời điểm trong lô hàng nhằm bảo đảm tính đại diện. Việc lấy mẫu không đúng quy trình, chẳng hạn chỉ lấy ở bề mặt, có thể dẫn đến kết quả phân tích sai lệch và không phản ánh đúng chất lượng thực tế của than.

• Kiểm soát độ ẩm và bảo quản mẫu trong quá trình phân tích

Độ ẩm toàn phần là chỉ tiêu có ảnh hưởng lớn đến các chỉ tiêu khác, đặc biệt là trị số tỏa nhiệt. Do đó, cần xác định độ ẩm trong thời gian sớm nhất sau khi lấy mẫu và bảo quản mẫu trong điều kiện kín, hạn chế tiếp xúc với không khí. Việc bảo quản không đúng cách có thể làm mất ẩm tự nhiên hoặc gây oxi hóa, dẫn đến sai lệch kết quả và khó khăn khi đối chiếu, kiểm tra lại.

• Kiểm soát kích thước hạt và tỷ lệ trên cỡ, dưới cỡ

Trong quá trình sàng tuyển và giao nhận, cần theo dõi chặt chẽ tỷ lệ trên cỡ và dưới cỡ theo giới hạn quy định. Than không đạt yêu cầu về kích thước có thể gây khó khăn cho quá trình vận chuyển, cấp liệu và đốt, đồng thời làm giảm giá trị sử dụng. Đây cũng là chỉ tiêu thường phát sinh tranh chấp nếu không được kiểm soát ngay từ đầu.

• Công bố và sử dụng kết quả phân tích trong giao dịch thương mại

Kết quả phân tích theo TCVN 8910:2011 cần được thể hiện đầy đủ trong hợp đồng mua bán, biên bản giao nhận và các chứng từ liên quan. Việc công bố rõ ràng các chỉ tiêu kỹ thuật giúp tạo căn cứ pháp lý vững chắc khi nghiệm thu, thanh toán và giải quyết tranh chấp, phù hợp với nguyên tắc minh bạch trong hoạt động thương mại.

5. Các câu hỏi thường gặp về TCVN 8910:2011

TCVN 8910:2011 áp dụng cho những loại than nào?

TCVN 8910:2011 áp dụng đối với than thương phẩm đã qua quá trình sàng tuyển hoặc chế biến, bao gồm than cục, than cám, than không phân cấp và than bùn tuyển. Đây là các sản phẩm than được đưa ra lưu thông, mua bán và sử dụng trong các ngành kinh tế.

Tại sao các chỉ tiêu chất lượng phải quy đổi về trạng thái khô?

Việc quy đổi các chỉ tiêu về trạng thái khô nhằm loại bỏ ảnh hưởng của độ ẩm tự nhiên, vốn có thể biến động lớn giữa các lô than do điều kiện khai thác, vận chuyển và bảo quản. Khi quy đổi về trạng thái khô, các chỉ tiêu như độ tro, chất bốc, lưu huỳnh và trị số tỏa nhiệt phản ánh chính xác hơn giá trị thực của than, qua đó cho phép so sánh công bằng chất lượng giữa các lô hàng khác nhau và làm căn cứ khách quan trong nghiệm thu, thanh toán.

Làm thế nào để lấy mẫu than đúng theo tiêu chuẩn?

Lấy mẫu than phải tuân thủ các quy định về phương pháp và trình tự được viện dẫn trong TCVN 8910:2011, bao gồm TCVN 1693 đối với lấy mẫu thủ công và ISO 13909 đối với lấy mẫu cơ giới. Mẫu phải được lấy tại nhiều vị trí đại diện trong toàn bộ lô hàng, bảo đảm phản ánh đầy đủ đặc tính chất lượng của than.

Doanh nghiệp khai thác hoặc chế biến than quy mô nhỏ có cần áp dụng TCVN 8910:2011 không?

TCVN 8910:2011 được xây dựng để áp dụng thống nhất cho mọi tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động sản xuất, chế biến và kinh doanh than thương phẩm, không phân biệt quy mô lớn hay nhỏ.

TCVN 8910:2011 là tiêu chuẩn cốt lõi giúp chuẩn hóa chất lượng than thương phẩm, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và bảo vệ lợi ích của cả người sản xuất lẫn người tiêu dùng. Việc áp dụng nghiêm túc tiêu chuẩn này góp phần phát triển bền vững ngành than và các ngành kinh tế phụ thuộc vào than tại Việt Nam. Hãy đồng hành cùng ACC Vũng Tàu để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích khác.