ACC Vũng Tàu

TCVN 7877:2008 là tiêu chuẩn quốc gia thiết yếu quy định phương pháp xác định hàm lượng thủy ngân trong nước, giúp phát hiện sớm mức độ ô nhiễm kim loại nặng nguy hiểm này từ nguồn thải công nghiệp hoặc tự nhiên, từ đó bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái thủy sinh. Cùng ACC Vũng Tàu tìm hiểu sâu về tiêu chuẩn này để áp dụng hiệu quả trong giám sát và xử lý chất lượng nước.

1. Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7877:2008

TCVN 7877:2008 là tiêu chuẩn quốc gia quy định phương pháp xác định hàm lượng thủy ngân trong các loại nước như nước mặt, nước dưới đất và nước thải công nghiệp, được ban hành nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm soát kim loại nặng trong môi trường nước tại Việt Nam.

Tiêu chuẩn này do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2008, được xây dựng trên cơ sở hoàn toàn tương đương với ISO 5666:1999 và chính thức thay thế các tiêu chuẩn trước đây gồm TCVN 5989:1995, TCVN 5990:1995 và TCVN 5991:1995. Việc thay thế này nhằm thống nhất phương pháp phân tích, nâng cao độ chính xác và độ tin cậy của kết quả xác định thủy ngân ở nồng độ thấp.

Về giá trị pháp lý, TCVN 7877:2008 là tiêu chuẩn kỹ thuật được viện dẫn trực tiếp trong nhiều quy chuẩn môi trường hiện hành như QCVN 08:2023/BTNMT về chất lượng nước mặt, QCVN 09:2023/BTNMT về chất lượng nước dưới đất và QCVN 40:2021/BTNMT về nước thải công nghiệp. Các quy chuẩn này được ban hành trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, qua đó xác lập vai trò của TCVN 7877:2008 như một căn cứ kỹ thuật quan trọng trong hoạt động giám sát, đánh giá và xử lý vi phạm về ô nhiễm thủy ngân trong môi trường nước.

2. Ý nghĩa thực tiễn và rủi ro sức khỏe từ thủy ngân trong nước theo TCVN 7877:2008

Thủy ngân là kim loại nặng có độc tính cao, tồn tại trong môi trường nước ở cả dạng vô cơ và hữu cơ, có khả năng tích lũy sinh học và khuếch đại sinh học trong chuỗi thức ăn thủy sinh, từ đó gây nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái.

• Rủi ro sức khỏe và môi trường từ thủy ngân trong nước

Khi xâm nhập vào cơ thể qua nước uống hoặc thực phẩm thủy sản, thủy ngân có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, thận và hệ miễn dịch, đặc biệt nguy hiểm đối với thai nhi và trẻ nhỏ do ảnh hưởng đến sự phát triển trí não. Trên thực tế, các sự cố ô nhiễm thủy ngân đã từng gây ra những thảm họa y tế nghiêm trọng, điển hình như hội chứng Minamata. Chính vì vậy, các quy chuẩn môi trường hiện hành đều đặt ra ngưỡng giới hạn rất thấp đối với thủy ngân trong nước, như mức ≤ 0,001 mg/L đối với nước mặt theo QCVN 08:2023/BTNMT.

• Vai trò của TCVN 7877:2008 trong kiểm soát rủi ro

TCVN 7877:2008 cung cấp phương pháp phân tích có độ nhạy cao, cho phép xác định thủy ngân ở mức vết, phù hợp với yêu cầu kiểm soát các giới hạn nghiêm ngặt trong quy chuẩn môi trường. Việc áp dụng đúng tiêu chuẩn giúp cơ quan quản lý đánh giá chính xác mức độ ô nhiễm, đồng thời là căn cứ kỹ thuật để thanh tra, kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

• Ý nghĩa đối với doanh nghiệp và cộng đồng

Đối với doanh nghiệp có hoạt động xả thải, việc tuân thủ TCVN 7877:2008 trong quan trắc định kỳ giúp nhận diện sớm nguy cơ vượt ngưỡng thủy ngân, từ đó kịp thời điều chỉnh công nghệ xử lý và giảm thiểu trách nhiệm pháp lý. Đối với cộng đồng, tiêu chuẩn này góp phần bảo vệ nguồn nước sinh hoạt, giảm nguy cơ phơi nhiễm thủy ngân mãn tính và duy trì sự ổn định của hệ sinh thái thủy sinh.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 1693:2008 là gì? mới

3. Hai phương pháp xác định thủy ngân chính theo TCVN 7877:2008 và nguyên tắc hoạt động

TCVN 7877:2008 quy định hai phương pháp xác định thủy ngân dựa trên kỹ thuật quang phổ hấp thụ nguyên tử hơi lạnh, là kỹ thuật được sử dụng phổ biến để phân tích thủy ngân ở nồng độ thấp trong môi trường nước.

• Nguyên tắc chung của kỹ thuật hơi lạnh

Cả hai phương pháp đều dựa trên nguyên tắc khử thủy ngân ở trạng thái ion về dạng thủy ngân nguyên tố, sau đó tách thủy ngân dưới dạng hơi và đo độ hấp thụ ánh sáng tại bước sóng đặc trưng 253,7 nm. Cường độ hấp thụ thu được tỷ lệ thuận với nồng độ thủy ngân trong mẫu, cho phép xác định hàm lượng thủy ngân thông qua đường chuẩn.

• Phương pháp khử bằng thiếc (II) clorua

Phương pháp này sử dụng SnCl₂ làm chất khử trong môi trường axit để chuyển thủy ngân ion thành dạng nguyên tố. Ưu điểm của phương pháp là thiết bị đơn giản, thao tác dễ thực hiện và ít bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố nền trong mẫu nước. Tuy nhiên, trong trường hợp mẫu chứa iodua hoặc các hợp chất hữu cơ phức tạp, hiệu quả khử có thể bị suy giảm nếu không tiến hành phá mẫu đầy đủ.

• Phương pháp khử bằng natri tetrahydroborat

Phương pháp sử dụng NaBH₄ làm chất khử mạnh, tạo đồng thời hơi thủy ngân và khí hydro, thường được áp dụng trong các hệ thống phân tích tự động hoặc dòng chảy liên tục. Phương pháp này có độ nhạy cao hơn, phù hợp với các mẫu có nồng độ thủy ngân rất thấp hoặc nền mẫu phức tạp, nhưng đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ các yếu tố cản trở và an toàn trong quá trình sinh khí.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 10585:2014 là gì? những điều cần biết

4. Quy trình thực hiện chi tiết xác định thủy ngân theo TCVN 7877:2008 từng bước

Quy trình xác định thủy ngân theo TCVN 7877:2008 được xây dựng chặt chẽ nhằm hạn chế tối đa hiện tượng mất mát thủy ngân do bay hơi và nhiễm bẩn chéo, đồng thời đảm bảo độ chính xác của kết quả phân tích.

Bước 1: Lấy mẫu, bảo quản và ổn định mẫu

Việc lấy mẫu nước phải tuân thủ các tiêu chuẩn TCVN 6663 (ISO 5667) về lấy mẫu, bảo quản và xử lý sơ bộ mẫu. Mẫu được chứa trong bình phù hợp, không hấp phụ thủy ngân, đồng thời được ổn định bằng cách thêm dung dịch axit hoặc dung dịch ổn định để ngăn ngừa sự mất mát thủy ngân trong quá trình lưu giữ.

Bước 2: Phá mẫu để xác định tổng thủy ngân

Phá mẫu là bước bắt buộc nhằm oxy hóa hoàn toàn các dạng thủy ngân hữu cơ và vô cơ về cùng một dạng có thể phân tích. Theo TCVN 7877:2008, quá trình phá mẫu thường sử dụng kali permanganat kết hợp với kali peroxydisulfat trong môi trường axit và gia nhiệt, đảm bảo mọi hợp chất thủy ngân đều được chuyển hóa triệt để.

Bước 3: Khử, đo và tính toán kết quả

Sau khi phá mẫu, dung dịch được khử bằng SnCl₂ hoặc NaBH₄ tùy theo phương pháp lựa chọn để tạo hơi thủy ngân. Hơi thủy ngân được dẫn vào buồng đo của máy quang phổ hấp thụ nguyên tử và đo tại bước sóng 253,7 nm. Kết quả được tính toán dựa trên đường chuẩn, có xét đến thể tích mẫu, hệ số pha loãng và giá trị mẫu trắng, sau đó so sánh với các giới hạn quy định trong quy chuẩn môi trường tương ứng.

5. Câu hỏi thường gặp về TCVN 7877:2008

TCVN 7877:2008 hiện còn hiệu lực hay đã bị thay thế bởi tiêu chuẩn mới hơn?

TCVN 7877:2008 hiện vẫn còn hiệu lực và tiếp tục được viện dẫn trong các quy chuẩn môi trường mới ban hành như QCVN 08:2023/BTNMT và QCVN 09:2023/BTNMT. Mặc dù có thêm các phương pháp phân tích khác, tiêu chuẩn này vẫn giữ vai trò là phương pháp chuẩn cho kỹ thuật quang phổ hấp thụ nguyên tử hơi lạnh.

Vì sao giới hạn thủy ngân trong nước được quy định rất nghiêm ngặt?

Do đặc tính độc hại và khả năng tích lũy sinh học của thủy ngân, chỉ cần phơi nhiễm kéo dài ở nồng độ thấp cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe. Việc đặt ra giới hạn nghiêm ngặt nhằm phòng ngừa rủi ro ngộ độc mãn tính và bảo vệ an toàn nguồn nước sinh hoạt.

Khi nào cần lựa chọn phương pháp NaBH₄ thay cho SnCl₂?

Phương pháp NaBH₄ thường được ưu tiên trong trường hợp cần độ nhạy cao hơn hoặc khi mẫu nước có nhiều yếu tố cản trở như iodua hoặc kim loại khác, khiến phương pháp SnCl₂ không đạt hiệu quả khử tối ưu.

Có bắt buộc phá mẫu trước khi xác định thủy ngân không?

Việc phá mẫu là yêu cầu bắt buộc trong hầu hết các trường hợp để đảm bảo xác định được tổng hàm lượng thủy ngân. Nếu bỏ qua bước này, phần thủy ngân tồn tại dưới dạng hữu cơ có thể không được đo đầy đủ, dẫn đến kết quả thấp hơn thực tế và không đáp ứng yêu cầu giám sát môi trường theo pháp luật hiện hành.

Nếu bạn đang cần hỗ trợ kiểm nghiệm thủy ngân theo TCVN 7877:2008, tư vấn áp dụng trong báo cáo môi trường hoặc xử lý ô nhiễm nguồn nước, hãy liên hệ ACC Vũng Tàu ngay để được tư vấn chuyên sâu và chính xác nhất về tcvn 7877 2008.