ACC Vũng Tàu

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5744:1993 là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định các yêu cầu an toàn cơ bản trong lắp đặt và sử dụng thang máy, áp dụng cho thang máy chở người, chở hàng và các loại thang thông dụng trong công trình dân dụng, công nghiệp. Cùng ACC Vũng Tàu tìm hiểu chi tiết về TCVN 5744:1993 để nắm rõ những điều cần biết khi lắp đặt, sử dụng và bảo trì thang máy an toàn.

1. Vai trò của Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5744:1993

Tiêu chuẩn này cung cấp khung quy định kỹ thuật bắt buộc, là cơ sở để các bên liên quan đảm bảo thang máy hoạt động an toàn từ khâu lắp đặt đến sử dụng hàng ngày.

• Đảm bảo an toàn cho người sử dụng: Quy định rõ khoảng cách an toàn, giới hạn tải trọng, hệ thống hãm, cửa cabin, giúp giảm thiểu nguy cơ tai nạn rơi tự do, kẹt cửa hoặc quá tải, bảo vệ tính mạng người dùng theo yêu cầu của Luật An toàn, vệ sinh lao động và Nghị định 44/2016/NĐ-CP.
• Hướng dẫn lắp đặt và nghiệm thu chặt chẽ: Yêu cầu kiểm tra phần xây dựng, thiết bị đồng bộ, thử tải tĩnh/động, biên bản nghiệm thu có hội đồng, giúp phát hiện sớm khuyết tật trước khi đưa vào sử dụng, tránh rủi ro kỹ thuật và đảm bảo thang máy đạt chuẩn theo quy định pháp luật.
• Quy định trách nhiệm rõ ràng: Đơn vị lắp đặt phải có tư cách pháp nhân, cán bộ kỹ thuật được đào tạo, chịu trách nhiệm thử nghiệm và bàn giao hồ sơ; người sử dụng phải tuân thủ nội quy, giúp phân định trách nhiệm khi xảy ra sự cố, phù hợp với Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm.
• Hỗ trợ bảo trì và khai thác lâu dài: Quy định chế độ kiểm tra định kỳ, bảo dưỡng, khắc phục sự cố khẩn cấp, giúp thang máy duy trì trạng thái kỹ thuật tốt, giảm hỏng hóc và tai nạn, đồng thời đáp ứng yêu cầu kiểm định an toàn lao động theo quy định hiện hành.

2. Tổng quan về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5744:1993

TCVN 5744:1993 mang tên “Thang máy – Yêu cầu an toàn trong lắp đặt và sử dụng”, là tiêu chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật an toàn cơ bản cho thang máy chở người và chở hàng có dẫn động điện, vận tốc đến 2,5 m/s.

• Phạm vi áp dụng cụ thể: Tiêu chuẩn áp dụng cho thang máy thông dụng trong công trình dân dụng, công nghiệp, phân loại thành 5 loại (chở người, chở hàng kèm người, giường bệnh viện, chở hàng có người kèm, chở hàng điều khiển ngoài cabin), không áp dụng cho thang nâng tạm thời hoặc có yêu cầu đặc biệt.
• Ý nghĩa trong bảo đảm an toàn: Quy định chi tiết về khoảng cách an toàn, hệ thống hãm, phanh, cửa, tải trọng, giúp giảm thiểu tai nạn rơi, kẹt, quá tải, bảo vệ người sử dụng và người vận hành theo Luật An toàn, vệ sinh lao động và Nghị định 44/2016/NĐ-CP.
• Cơ sở pháp lý cho lắp đặt và vận hành: Là tài liệu bắt buộc trong hồ sơ thiết kế, lắp đặt, nghiệm thu thang máy, được cơ quan quản lý sử dụng để kiểm tra, cấp phép theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP về phòng cháy chữa cháy và Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm.
• Hỗ trợ quản lý và bảo trì: Quy định trách nhiệm đơn vị lắp đặt (hồ sơ kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng, bảo dưỡng), người vận hành (huấn luyện, nội quy), giúp duy trì thang máy hoạt động an toàn, giảm chi phí sửa chữa và tránh vi phạm pháp luật.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 11794:2017 là gì? những điều cần biết

3. Điều kiện lắp đặt và nghiệm thu theo TCVN 5744:1993

Tiêu chuẩn quy định nghiêm ngặt về điều kiện lắp đặt, nghiệm thu để đảm bảo thang máy đạt yêu cầu kỹ thuật và an toàn trước khi đưa vào sử dụng.

• Điều kiện đối với thang máy nhập khẩu: Phải có hồ sơ kỹ thuật gốc, chế tạo theo tiêu chuẩn quốc tế hoặc quốc gia sở tại phù hợp tiêu chuẩn Việt Nam, các bộ phận quan trọng như cáp, ray dẫn hướng, phanh, hãm an toàn phải đồng bộ và ghi rõ thông số kỹ thuật.
• Điều kiện đối với đơn vị lắp đặt: Đơn vị phải có tư cách pháp nhân, giấy phép hoạt động, cán bộ kỹ thuật được đào tạo, đội ngũ công nhân lành nghề, thiết bị kiểm tra, đo lường, chịu trách nhiệm thử nghiệm và bàn giao hồ sơ đầy đủ theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP.
• Quy trình nghiệm thu sau lắp đặt: Bao gồm quan sát kiểm tra, thử không tải, thử tải tĩnh (vượt tải 50-100%), thử tải động (vượt tải 10%), hội đồng nghiệm thu gồm cơ quan đăng ký, đơn vị lắp đặt và bên sử dụng, lập biên bản có chữ ký và dấu xác nhận.
• Yêu cầu về thông số kỹ thuật: Kiểm tra trọng tải, vận tốc, độ chính xác dừng tầng (±20-50mm), diện tích sàn cabin, khoảng cách an toàn, đảm bảo thang máy hoạt động đúng thiết kế và an toàn trước khi cấp phép sử dụng.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8698:2011 là gì? Ý nghĩa

4. Yêu cầu an toàn khi sử dụng và bảo trì thang máy

Tiêu chuẩn đặt ra các quy định chặt chẽ về vận hành, bảo trì để đảm bảo thang máy hoạt động an toàn trong suốt vòng đời sử dụng.

• Quy định cho người vận hành và sử dụng: Chỉ người được huấn luyện, sức khỏe bình thường mới vận hành; cấm người say rượu, thần kinh không ổn định sử dụng; treo biển tạm ngừng khi mất điện hoặc bảo dưỡng, đảm bảo tuân thủ nội quy an toàn theo Luật An toàn, vệ sinh lao động.
• Quy tắc vận chuyển hàng hóa: Không chở người trong thang chở hàng loại V; hàng rời phải đóng bao, thùng; cấm chở hàng nguy hiểm (nổ, cháy, độc hại) cùng người; xếp hàng cân đối, chắc chắn để tránh mất ổn định cabin.
• Cấm các hành vi nguy hiểm: Cấm tự ý vào buồng máy, hố thang, đứng trên nóc cabin, mở cửa tầng bằng chìa khóa; cấm thò tay qua cửa tầng khởi động thang, đảm bảo an toàn theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP về phòng cháy chữa cháy.
• Chế độ bảo trì và khắc phục sự cố: Đơn vị lắp đặt hướng dẫn bảo dưỡng định kỳ, khắc phục khẩn cấp (mất điện, kẹt tầng); người quản lý chịu trách nhiệm kiểm tra thường xuyên, duy trì thang máy ở trạng thái kỹ thuật tốt, giảm nguy cơ tai nạn.

5. Các yêu cầu kỹ thuật chung và an toàn lắp đặt

Tiêu chuẩn quy định các điều kiện chung để đảm bảo quá trình lắp đặt an toàn và thang máy đạt tiêu chuẩn kỹ thuật.

• Chuẩn bị trước lắp đặt: Kiểm tra phần xây dựng hoàn thiện, bố trí sàn gỗ thao tác, che chắn cửa tầng, kéo điện chiếu sáng tạm (≤42V, ≥50Lux), đảm bảo an toàn lao động theo TCVN 5308:1991 và TCVN 4086:1985.
• Yêu cầu khoảng cách an toàn: Khoảng cách cabin – đối trọng ≥50mm, cabin – vách giếng ≥25-50mm, bậc cửa tầng – cabin ≤25-45mm, khoảng không trên nóc cabin ≥750mm, dưới cabin ≥500mm, đảm bảo không va chạm khi vận hành.
• An toàn trong thi công: Không làm việc dưới cabin khi cabin đang di chuyển; không quá 2 người trên nóc cabin; dùng thang di chuyển giữa sàn thao tác; che chắn hàn, tránh nhiệt và xỉ hàn ảnh hưởng thiết bị.
• Yêu cầu về buồng máy và giếng thang: Buồng máy thông thoáng, khô ráo, có khóa; không lắp thiết bị khác trong giếng thang; bảo vệ bằng lá kim loại nếu gần vật liệu cháy, đảm bảo an toàn theo quy định pháp luật.

6. Câu hỏi thường gặp về TCVN 5744:1993

TCVN 5744:1993 áp dụng cho những loại thang máy nào?

Tiêu chuẩn áp dụng cho thang máy dẫn động điện, vận tốc đến 2,5 m/s, chở người, chở hàng kèm người, giường bệnh viện, chở hàng có người kèm và chở hàng điều khiển ngoài cabin, không áp dụng cho thang nâng tạm thời.

Thử tải tĩnh thang máy được thực hiện như thế nào?

Thử với cabin ở tầng thấp nhất, giữ tải vượt trọng tải 50-100% trong 10 phút, kiểm tra độ bền bộ dẫn động, phanh, cáp và cabin, đảm bảo không trượt hoặc biến dạng.

Người vận hành thang máy cần đáp ứng điều kiện gì?

Phải được huấn luyện cơ bản, sức khỏe bình thường, hiểu tính năng kỹ thuật, biết tiêu chuẩn an toàn và cách khắc phục sự cố khẩn cấp theo hướng dẫn của đơn vị lắp đặt.

Khoảng cách an toàn giữa cabin và đối trọng là bao nhiêu?

Khoảng cách gần nhất giữa cabin và đối trọng không được nhỏ hơn 50mm, đảm bảo không va chạm khi vận hành theo yêu cầu kỹ thuật an toàn.

Tiêu chuẩn TCVN 5744:1993 đóng vai trò nền tảng trong việc đảm bảo an toàn lắp đặt và sử dụng thang máy, góp phần giảm thiểu tai nạn, bảo vệ tính mạng và tài sản. Hãy đồng hành cùng ACC Vũng Tàu để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích khác.