ACC Vũng Tàu

TCVN 4245:1996 chính là tiêu chuẩn quốc gia quy định rõ ràng các yêu cầu kỹ thuật an toàn cần thiết trong toàn bộ quy trình này. Việc tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn này giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và đáp ứng các quy định pháp luật hiện hành. Cùng ACC Vũng Tàu tìm hiểu chi tiết về tiêu chuẩn quan trọng này.

1. Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4245:1996 là gì? những điều cần biết

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4245:1996 là tiêu chuẩn quốc gia quy định yêu cầu kỹ thuật an toàn trong thiết kế, lắp đặt, vận hành, sửa chữa các thiết bị và hệ thống đường ống phục vụ sản xuất, sử dụng oxy và axetylen. Tiêu chuẩn được ban hành ngày 26/7/1996 bởi Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ), hiện vẫn được viện dẫn và áp dụng trong thực tiễn quản lý an toàn lao động tại các cơ sở công nghiệp.

Về bản chất pháp lý, TCVN 4245:1996 là tiêu chuẩn kỹ thuật làm căn cứ để doanh nghiệp xây dựng quy trình nội bộ, thiết kế hệ thống và tổ chức kiểm soát rủi ro. Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015, người sử dụng lao động có nghĩa vụ bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động. Trong lĩnh vực hàn hơi, Thông tư 41/2013/TT-BLĐTBXH ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động đối với công việc hàn hơi cũng viện dẫn TCVN 4245:1996 như tài liệu kỹ thuật bắt buộc tham chiếu khi tổ chức sản xuất.

Do đó, việc áp dụng TCVN 4245:1996 không chỉ mang tính khuyến nghị kỹ thuật mà còn gắn với trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp. Trường hợp vi phạm các yêu cầu an toàn dẫn đến nguy cơ tai nạn hoặc sự cố cháy nổ, tổ chức, cá nhân có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

2. Phạm vi áp dụng và đối tượng của tiêu chuẩn TCVN 4245:1996

Tiêu chuẩn TCVN 4245:1996 điều chỉnh toàn bộ hoạt động liên quan đến sản xuất, phân phối và sử dụng oxy, axetylen trong lĩnh vực công nghiệp, bao gồm thiết kế trạm khí, lắp đặt thiết bị sinh khí, hệ thống đường ống, bình chứa và thiết bị tiêu thụ khí. Tiêu chuẩn không áp dụng cho thiết bị sử dụng oxy, axetylen trong y tế hoặc thí nghiệm khoa học, qua đó xác định rõ ranh giới điều chỉnh nhằm tránh chồng chéo với các quy định chuyên ngành khác.

• Đối tượng cơ sở phải áp dụng

Đối tượng áp dụng bao gồm trạm sản xuất axetylen từ canxi cacbua, trạm sản xuất oxy từ không khí, cơ sở nạp khí vào chai, kho lưu trữ và các đơn vị sử dụng khí tại chỗ như xưởng cơ khí, nhà máy đóng tàu, công trình xây dựng có hoạt động hàn cắt kim loại bằng khí. Không chỉ các nhà máy sản xuất khí chuyên biệt mà cả đơn vị sử dụng cuối cùng cũng phải tuân thủ tiêu chuẩn khi tổ chức mặt bằng, bố trí thiết bị và vận hành hệ thống.

• Phạm vi kỹ thuật và yêu cầu về khoảng cách an toàn

Tiêu chuẩn điều chỉnh từ giai đoạn thiết kế ban đầu đến quá trình vận hành thực tế. Ví dụ, khi bố trí trạm axetylen, phải đảm bảo khoảng cách an toàn tối thiểu đối với nguồn lửa trần, công trình lân cận hoặc tuyến giao thông công cộng theo quy định cụ thể trong tiêu chuẩn. Việc quy định khoảng cách này nhằm hạn chế nguy cơ lan truyền cháy nổ do đặc tính dễ phân hủy, dễ cháy của axetylen và tính oxy hóa mạnh của oxy.

• Liên hệ với hệ thống pháp luật về an toàn lao động

Phạm vi áp dụng của TCVN 4245:1996 cần được đặt trong tổng thể quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Khi cơ quan quản lý nhà nước tiến hành thanh tra, kiểm tra điều kiện an toàn tại cơ sở, việc tuân thủ tiêu chuẩn này là một tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong các ngành nghề có nguy cơ cao về cháy nổ.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 10585:2014 là gì? những điều cần biết

3. Các yêu cầu kỹ thuật an toàn chính trong sản xuất và sử dụng oxy, axetylen

TCVN 4245:1996 thiết lập hệ thống yêu cầu kỹ thuật mang tính phòng ngừa, tập trung vào kiểm soát nguồn nguy hiểm, giảm thiểu khả năng phát sinh tia lửa, tích tụ khí và sự cố áp suất. Các quy định này bao trùm từ vật liệu chế tạo thiết bị đến tổ chức vận hành và bảo vệ người lao động.

• Yêu cầu đối với thiết kế, lắp đặt thiết bị và đường ống

Thiết bị sinh khí axetylen, bình chứa và đường ống phải được chế tạo từ vật liệu phù hợp với tính chất hóa học của môi chất. Đối với axetylen, tiêu chuẩn hạn chế sử dụng đồng hoặc hợp kim có hàm lượng đồng cao do nguy cơ tạo thành hợp chất nổ. Các thiết bị làm việc dưới áp suất phải đáp ứng yêu cầu về thiết kế, kết cấu và chế tạo theo các tiêu chuẩn liên quan như TCVN 6153:1996 về bình chịu áp lực.

Hệ thống đường ống phải được bố trí tách biệt, có ký hiệu nhận diện rõ ràng, lắp đặt van khóa, van an toàn, đồng hồ đo áp suất tại vị trí dễ quan sát. Việc thử độ bền và độ kín sau lắp đặt là bắt buộc, với áp suất thử thủy lực và khí nén được xác định theo từng loại môi chất và áp suất làm việc. Thời gian duy trì áp suất thử, tỷ lệ rò rỉ cho phép đều được quy định cụ thể nhằm bảo đảm hệ thống đạt yêu cầu trước khi đưa vào sử dụng.

• Yêu cầu trong vận hành và tổ chức sản xuất

Trong quá trình vận hành, cơ sở phải xây dựng quy trình thao tác chuẩn, phân công người có chuyên môn chịu trách nhiệm quản lý trạm khí. Người lao động trực tiếp làm việc với oxy, axetylen phải được huấn luyện an toàn, nắm rõ đặc tính nguy hiểm của khí và biện pháp xử lý khi có rò rỉ hoặc cháy ngược.

Khu vực hàn cắt phải được thông gió tốt, không tồn tại vật liệu dễ cháy trong phạm vi an toàn theo quy định. Cơ cấu dập lửa tạt lại kiểu ướt hoặc thiết bị chống cháy ngược phải được lắp đặt đúng vị trí trên đường ống axetylen để ngăn ngừa ngọn lửa lan ngược về nguồn sinh khí. Các yêu cầu này đồng thời phải phù hợp với tiêu chuẩn về phòng cháy chữa cháy cho nhà và công trình như TCVN 2622:1995, bảo đảm sự đồng bộ giữa an toàn công nghệ và an toàn cháy nổ.

• Kiểm tra chất lượng và nghiệm thu kỹ thuật

Việc kiểm tra mối hàn, thử áp lực và nghiệm thu thiết bị phải thực hiện theo phương pháp quy định trong các tiêu chuẩn liên quan như TCVN 6008:1995 về mối hàn thiết bị áp lực. Kết quả thử nghiệm phải được lập thành biên bản, có chữ ký của hội đồng nghiệm thu và lưu trữ trong hồ sơ kỹ thuật của cơ sở. Đây là căn cứ chứng minh việc tuân thủ nghĩa vụ bảo đảm an toàn khi có thanh tra, kiểm tra hoặc khi xảy ra sự cố.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6145:2007 là gì? những điều cần biết

4. Quy trình kiểm tra, bảo dưỡng và xử lý sự cố theo tiêu chuẩn

Để duy trì mức độ an toàn ổn định, TCVN 4245:1996 yêu cầu thiết lập quy trình kiểm tra, bảo dưỡng và ứng phó sự cố theo trình tự rõ ràng, có phân công trách nhiệm cụ thể.

• Kiểm tra trước khi đưa vào sử dụng

Sau khi lắp đặt mới hoặc sửa chữa lớn, toàn bộ hệ thống thiết bị và đường ống phải được thử độ bền và độ kín theo áp suất quy định. Đối với thiết bị làm việc với áp suất lớn hơn 0,7 at, phải thử thủy lực với áp suất tối thiểu bằng 1,5 lần áp suất làm việc nhưng không nhỏ hơn mức tối thiểu tiêu chuẩn quy định, duy trì trong thời gian nhất định để đánh giá độ ổn định. Chỉ khi đạt yêu cầu kỹ thuật và được nghiệm thu bằng văn bản thì mới được phép vận hành.

• Kiểm tra định kỳ và bảo dưỡng thường xuyên

Trong quá trình hoạt động, cơ sở phải thực hiện kiểm tra định kỳ hệ thống đường ống, van an toàn, đồng hồ đo áp suất và các cơ cấu chống cháy ngược. Việc kiểm tra bao gồm phát hiện rò rỉ, ăn mòn, hư hỏng cơ khí và đánh giá tình trạng làm việc của thiết bị bảo vệ. Tần suất kiểm tra phải được quy định trong quy trình nội bộ nhưng không được thấp hơn mức yêu cầu của tiêu chuẩn và các quy định pháp luật về an toàn thiết bị áp lực.

Toàn bộ kết quả kiểm tra, bảo dưỡng phải được ghi chép vào sổ theo dõi, làm cơ sở phục vụ công tác quản lý rủi ro. Việc không tổ chức kiểm tra định kỳ hoặc không lưu hồ sơ có thể bị xử phạt theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP nếu bị phát hiện trong quá trình thanh tra.

• Trình tự xử lý sự cố và trách nhiệm báo cáo

Khi phát hiện rò rỉ khí hoặc dấu hiệu mất an toàn, phải lập tức ngừng cấp khí, cô lập khu vực nguy hiểm và tổ chức thông gió cưỡng bức để giảm nồng độ khí trong không khí. Việc xác định vị trí rò rỉ phải sử dụng phương pháp phù hợp, tuyệt đối không dùng ngọn lửa trần để kiểm tra. Sau khi khắc phục, hệ thống phải được thử lại độ kín trước khi vận hành trở lại.

Trường hợp xảy ra tai nạn lao động nghiêm trọng hoặc sự cố cháy nổ, người sử dụng lao động có trách nhiệm khai báo, điều tra và lập hồ sơ theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng trong quá trình điều tra. Việc tuân thủ đúng quy trình không chỉ hạn chế thiệt hại mà còn là căn cứ chứng minh doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý.

5. Câu hỏi thường gặp về TCVN 4245:1996

TCVN 4245:1996 hiện còn hiệu lực không?

Hiện nay, TCVN 4245:1996 chưa có văn bản công bố thay thế toàn bộ. Tiêu chuẩn này vẫn được viện dẫn trong các quy định chuyên ngành liên quan đến an toàn hàn hơi và quản lý thiết bị áp lực. Do đó, doanh nghiệp vẫn phải áp dụng song song với các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới ban hành có liên quan.

Doanh nghiệp cần làm gì để tuân thủ đúng tiêu chuẩn?

Doanh nghiệp cần rà soát thiết kế nhà xưởng, bố trí mặt bằng bảo đảm khoảng cách an toàn; lựa chọn vật liệu, thiết bị phù hợp; tổ chức huấn luyện an toàn cho người lao động; thực hiện kiểm tra, thử áp lực và lập hồ sơ kỹ thuật đầy đủ.

Trách nhiệm thuộc về ai khi vi phạm tiêu chuẩn?

Người sử dụng lao động chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức thực hiện và giám sát tuân thủ theo Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP; nếu gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc áp dụng TCVN 4245:1996 hoặc cần hỗ trợ tư vấn chi tiết về an toàn lao động, hãy liên hệ ACC Vũng Tàu ngay hôm nay để được đội ngũ chuyên gia hỗ trợ tận tình. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp đảm bảo tuân thủ TCVN 4245:1996 một cách hiệu quả nhất.