ACC Vũng Tàu

TCVN 11041-3:2017 là tiêu chuẩn quốc gia quy định các yêu cầu cụ thể đối với chăn nuôi hữu cơ, thuộc bộ tiêu chuẩn TCVN 11041 về nông nghiệp hữu cơ. Tiêu chuẩn này áp dụng đồng thời với TCVN 11041-1:2017 (yêu cầu chung) và tập trung vào việc đảm bảo sức khỏe vật nuôi, bảo vệ môi trường, quyền động vật và chất lượng sản phẩm từ chăn nuôi. Cùng ACC Vũng Tàu tìm hiểu chi tiết nội dung, nguyên tắc và giá trị thực tiễn của tiêu chuẩn này qua bài viết dưới đây.

1. Tại sao chăn nuôi hữu cơ cần một tiêu chuẩn riêng biệt như TCVN 11041-3:2017

Chăn nuôi hữu cơ không đơn thuần là việc loại bỏ hóa chất hay kháng sinh khỏi quá trình sản xuất mà là một hệ thống sản xuất tổng thể, gắn kết chặt chẽ giữa vật nuôi, đất đai, nguồn thức ăn và môi trường sinh thái. Vì vậy, nếu chỉ áp dụng các quy chuẩn chung của chăn nuôi thông thường thì không thể kiểm soát đầy đủ các yếu tố đặc thù của phương thức hữu cơ, đặc biệt là các yêu cầu về quyền động vật, phòng bệnh tự nhiên và cân bằng sinh thái. Việc ban hành một tiêu chuẩn riêng như TCVN 11041-3:2017 nhằm cụ thể hóa các nguyên tắc chung của nông nghiệp hữu cơ vào lĩnh vực chăn nuôi là yêu cầu tất yếu.

Một trong những điểm cốt lõi khiến chăn nuôi hữu cơ cần tiêu chuẩn riêng là yêu cầu đảm bảo sức khỏe vật nuôi theo hướng tự nhiên. TCVN 11041-3:2017 đặt trọng tâm vào việc lựa chọn giống thích nghi với điều kiện địa phương, mật độ nuôi phù hợp và điều kiện chuồng trại cho phép vật nuôi thể hiện các tập tính sinh học vốn có. Đây là cơ sở pháp lý để hạn chế việc lạm dụng thuốc thú y tổng hợp hóa học, qua đó giảm nguy cơ tồn dư trong sản phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn còn đóng vai trò là công cụ pháp lý để kiểm soát tác động môi trường của hoạt động chăn nuôi. Các quy định về quản lý phân, chất thải, mật độ nuôi tương đương mức 170 kg nitơ/ha/năm và yêu cầu tái chế chất thải vào hệ thống canh tác giúp chăn nuôi hữu cơ vận hành theo mô hình tuần hoàn, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững và hội nhập với các chuẩn mực hữu cơ quốc tế.

2. Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 11041-3:2017 là gì? Ý nghĩa

TCVN 11041-3:2017 là tiêu chuẩn quốc gia quy định các yêu cầu cụ thể đối với chăn nuôi hữu cơ, được ban hành trong khuôn khổ bộ tiêu chuẩn TCVN 11041 về nông nghiệp hữu cơ và bắt buộc áp dụng đồng thời với TCVN 11041-1:2017 về yêu cầu chung. Tiêu chuẩn này điều chỉnh toàn bộ chuỗi hoạt động chăn nuôi hữu cơ, từ khu vực sản xuất, chuyển đổi, giống vật nuôi, thức ăn, quản lý sức khỏe đến quản lý cơ sở và chất thải.

• Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn áp dụng cho tất cả các loài vật nuôi được nuôi nhằm mục đích sản xuất thực phẩm và con giống như trâu, bò, ngựa, cừu, dê, lợn, gia cầm và thỏ. Các đối tượng này không bao gồm động vật hoang dã và động vật thủy sinh. Việc áp dụng tiêu chuẩn không tách rời mà gắn chặt với các yêu cầu chung về sản xuất, ghi chép, truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn theo TCVN 11041-1:2017, qua đó bảo đảm tính đồng bộ trong hệ thống quản lý hữu cơ.

• Yêu cầu về khu vực sản xuất và điều kiện chuyển đổi

Theo TCVN 11041-3:2017, khu vực chăn nuôi hữu cơ phải được khoanh vùng rõ ràng, có vùng đệm hoặc hàng rào vật lý để tách biệt với khu vực không hữu cơ và các nguồn ô nhiễm tiềm ẩn. Cơ sở chăn nuôi phải có đầy đủ chuồng trại, khu chăn thả, khu vận động ngoài trời và hệ thống lưu giữ, xử lý phân thải đáp ứng yêu cầu vệ sinh thú y và môi trường. Thời gian chuyển đổi vật nuôi được quy định cụ thể theo từng loài, trong đó gia súc hướng thịt phải trải qua ít nhất ba phần tư vòng đời sống theo phương pháp hữu cơ và không dưới 12 tháng, còn gia cầm hướng thịt phải được nuôi hữu cơ trong toàn bộ vòng đời.

• Ý nghĩa pháp lý và thực tiễn của tiêu chuẩn

TCVN 11041-3:2017 không chỉ là căn cứ kỹ thuật mà còn là cơ sở pháp lý để đánh giá, chứng nhận và công bố sản phẩm chăn nuôi hữu cơ tại Việt Nam. Việc tuân thủ tiêu chuẩn giúp cơ sở chăn nuôi đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế, đồng thời tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho quá trình chuyển đổi từ chăn nuôi truyền thống sang chăn nuôi hữu cơ một cách có kiểm soát và bền vững.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5726:1993 là gì? Ý nghĩa

3. Nguyên tắc quản lý sức khỏe và phòng bệnh trong chăn nuôi hữu cơ theo tiêu chuẩn

Quản lý sức khỏe vật nuôi trong chăn nuôi hữu cơ theo TCVN 11041-3:2017 được xây dựng trên nguyên tắc phòng bệnh là chính, điều trị là giải pháp cuối cùng. Cách tiếp cận này khác biệt căn bản so với chăn nuôi công nghiệp khi nhấn mạnh việc duy trì khả năng miễn dịch tự nhiên của vật nuôi thông qua điều kiện nuôi dưỡng, thay vì phụ thuộc vào thuốc thú y tổng hợp hóa học.

• Phòng bệnh dựa trên miễn dịch tự nhiên và điều kiện chăn nuôi

Tiêu chuẩn yêu cầu lựa chọn giống vật nuôi khỏe mạnh, thích nghi với điều kiện địa phương và hệ thống chăn nuôi hữu cơ. Mật độ nuôi phải phù hợp để tránh stress và lây lan dịch bệnh, đồng thời vật nuôi phải được tiếp cận khu vực vận động ngoài trời hoặc đồng cỏ khi điều kiện cho phép. Việc vệ sinh chuồng trại, kiểm dịch vật nuôi mới và tiêm phòng theo quy định pháp luật hiện hành là những biện pháp phòng bệnh được thừa nhận trong khuôn khổ hữu cơ.

• Nguyên tắc sử dụng thuốc thú y trong chăn nuôi hữu cơ

TCVN 11041-3:2017 cho phép sử dụng thuốc thú y khi vật nuôi bị bệnh hoặc có nguy cơ dịch bệnh mà không có biện pháp quản lý nào khác hiệu quả hơn. Tuy nhiên, tiêu chuẩn ưu tiên sử dụng các biện pháp thay thế như thảo dược, khoáng chất, nguyên tố vi lượng, probiotic và enzym. Trường hợp buộc phải sử dụng thuốc thú y tổng hợp hóa học hoặc kháng sinh thì phải do cán bộ thú y chỉ định và thời gian thải hồi phải gấp đôi hướng dẫn của nhà sản xuất, tối thiểu là 48 giờ.

Tiêu chuẩn quy định rõ rằng nếu vật nuôi hoặc nhóm vật nuôi được điều trị bằng thuốc thú y tổng hợp hóa học quá ba lần trong vòng 12 tháng, hoặc quá một lần đối với vật nuôi có vòng đời sản xuất dưới một năm, thì vật nuôi và sản phẩm từ chúng không được công bố là sản phẩm hữu cơ. Quy định này nhằm bảo đảm tính trung thực của nhãn hữu cơ và thúc đẩy cơ sở chăn nuôi tập trung vào các biện pháp phòng bệnh bền vững.

Xem thêm: Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5730:2008 là gì? những điều cần biết

4. Yêu cầu về thức ăn chăn nuôi và quản lý chất thải theo tiêu chuẩn

Thức ăn và chất thải là hai trụ cột quyết định tính hữu cơ và bền vững của hệ thống chăn nuôi. Do đó, TCVN 11041-3:2017 đưa ra các yêu cầu chi tiết nhằm kiểm soát nguồn gốc thức ăn và tác động môi trường từ hoạt động chăn nuôi.

• Tỷ lệ thức ăn hữu cơ và yêu cầu tự cung cấp

Theo tiêu chuẩn, tỷ lệ thức ăn hữu cơ tối thiểu phải đạt 90 % đối với các loài nhai lại và 80 % đối với các loài không nhai lại, tính theo khối lượng chất khô. Đồng thời, cơ sở chăn nuôi phải tự cung cấp ít nhất 50 % lượng thức ăn từ đất của mình hoặc từ các cơ sở sản xuất hữu cơ liên kết trong khu vực. Quy định này nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn thức ăn bên ngoài và tăng tính gắn kết giữa chăn nuôi và đất đai.

• Thành phần khẩu phần và phụ gia được phép sử dụng

Khẩu phần thức ăn phải phù hợp với nhu cầu sinh lý và tập tính của từng loài vật nuôi. Gia súc ăn cỏ phải được cung cấp tối thiểu 60 % thức ăn thô, trong khi lợn và gia cầm phải được bổ sung thức ăn thô hàng ngày. Các phụ gia và chất hỗ trợ chế biến chỉ được phép sử dụng nếu nằm trong danh mục quy định tại Phụ lục B của tiêu chuẩn, có nguồn gốc tự nhiên và không chứa chất kích thích tăng trưởng, kháng sinh hay hợp chất nitơ tổng hợp.

• Quản lý phân và chất thải theo hướng tuần hoàn

TCVN 11041-3:2017 yêu cầu phân và chất thải chăn nuôi phải được thu gom, ủ và xử lý để giảm nguy cơ ô nhiễm nitrat và vi khuẩn gây bệnh. Việc sử dụng phân bón cho đồng cỏ và đất trồng thức ăn chăn nuôi phải đảm bảo không vượt quá mức gây ô nhiễm đất và nguồn nước, trong đó mật độ nuôi tối đa được xác định tương đương 170 kg nitơ/ha/năm theo Phụ lục A. Cách tiếp cận này giúp chăn nuôi hữu cơ vận hành theo mô hình tái chế khép kín và bảo vệ hệ sinh thái.

5. Câu hỏi thường gặp về TCVN 11041-3:2017

Chăn nuôi hữu cơ có bắt buộc phải dùng giống bản địa không?

Tiêu chuẩn không bắt buộc tuyệt đối phải sử dụng giống bản địa, nhưng ưu tiên các giống thích nghi tốt với điều kiện địa phương, khỏe mạnh và có khả năng kháng bệnh cao. Trong trường hợp không có giống hữu cơ thương mại, cơ sở có thể sử dụng giống thông thường với điều kiện tuân thủ đầy đủ thời gian chuyển đổi theo quy định.

Nếu vật nuôi bị bệnh nặng thì có được dùng kháng sinh không?

Tiêu chuẩn cho phép sử dụng kháng sinh khi thực sự cần thiết và do cán bộ thú y chỉ định. Tuy nhiên, thời gian thải hồi phải gấp đôi hướng dẫn của nhà sản xuất và tối thiểu là 48 giờ. Việc lạm dụng kháng sinh sẽ làm mất trạng thái hữu cơ của vật nuôi theo giới hạn điều trị được quy định.

Cơ sở chăn nuôi nhỏ có thể tự áp dụng TCVN 11041-3:2017 không?

Cơ sở chăn nuôi quy mô nhỏ hoàn toàn có thể áp dụng tiêu chuẩn nếu xây dựng được kế hoạch sản xuất hữu cơ, tuân thủ các yêu cầu về thức ăn, mật độ nuôi, quản lý chất thải và thực hiện ghi chép đầy đủ. Để được công nhận sản phẩm hữu cơ, cơ sở vẫn phải thông qua tổ chức chứng nhận độc lập theo quy định.

Tỷ lệ thức ăn hữu cơ 90 % được tính theo khối lượng nào?

Tỷ lệ này được tính theo khối lượng chất khô, không phải khối lượng tươi. Cách tính này giúp loại trừ sự khác biệt về độ ẩm giữa các loại thức ăn và đảm bảo việc kiểm soát tỷ lệ hữu cơ trong khẩu phần được chính xác và thống nhất.

TCVN 11041-3:2017 là tiêu chuẩn cốt lõi giúp định hướng chăn nuôi hữu cơ tại Việt Nam theo hướng bền vững, an toàn và thân thiện với môi trường. Việc áp dụng nghiêm túc tiêu chuẩn này không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn góp phần xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp hữu cơ đáng tin cậy. Hãy đồng hành cùng ACC Vũng Tàu để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích khác.