Kinh phí công đoàn là gì? Đây là một khái niệm quan trọng trong hệ thống pháp luật lao động Việt Nam, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người lao động và trách nhiệm của người sử dụng lao động.Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về định nghĩa, căn cứ pháp lý, đối tượng, mức đóng, quy trình, và cách sử dụng kinh phí công đoàn, cùng với sự hỗ trợ từ ACC Vũng Tàu.
1. Kinh phí công đoàn là gì?
Kinh phí công đoàn là khoản tiền bắt buộc mà các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp phải đóng để hỗ trợ hoạt động của tổ chức công đoàn, nhằm đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động. Khoản kinh phí này được quy định rõ ràng trong Luật Công đoàn 2012 và được cập nhật, bổ sung trong Luật Công đoàn 2024 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025). Phần này sẽ làm rõ khái niệm, vai trò, và các quy định pháp lý liên quan đến kinh phí công đoàn.
Theo Điều 26 Luật Công đoàn 2012, kinh phí công đoàn được trích nộp bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cho người lao động, áp dụng cho mọi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, bất kể đã thành lập công đoàn cơ sở hay chưa. Khoản tiền này là nguồn tài chính chính để tổ chức công đoàn thực hiện các nhiệm vụ như bảo vệ quyền lợi người lao động, tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng, và triển khai các phong trào thi đua. Nghị định 191/2013/NĐ-CP quy định chi tiết về tài chính công đoàn, trong đó nêu rõ 75% kinh phí công đoàn được giữ lại tại công đoàn cơ sở để phục vụ các hoạt động trực tiếp tại đơn vị, trong khi 25% được nộp lên công đoàn cấp trên trực tiếp để thực hiện các nhiệm vụ chung.
Luật Công đoàn 2024 tiếp tục kế thừa và bổ sung các quy định về kinh phí công đoàn, nhấn mạnh tính minh bạch trong quản lý và sử dụng. Đặc biệt, từ ngày 1/6/2025, theo Công văn 4133/TLĐ-ToC ban hành ngày 23/5/2025 bởi Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập hưởng 100% lương từ ngân sách nhà nước, và lực lượng vũ trang sẽ được miễn đóng kinh phí công đoàn. Điều này nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các đơn vị thuộc khu vực công, đồng thời đảm bảo nguồn lực cho các hoạt động công đoàn tại khu vực ngoài nhà nước.
Kinh phí công đoàn không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong việc góp phần xây dựng môi trường lao động công bằng và bền vững. Việc tuân thủ các quy định về kinh phí công đoàn giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro pháp lý, đồng thời tạo điều kiện để công đoàn thực hiện các chức năng như tư vấn pháp luật, hỗ trợ người lao động trong tranh chấp lao động, và tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao.
2. Đối tượng và mức đóng kinh phí công đoàn
Phần này sẽ làm rõ các đối tượng phải đóng kinh phí công đoàn, mức đóng cụ thể, và các quy định liên quan để doanh nghiệp và người lao động nắm bắt đầy đủ trách nhiệm của mình. Việc hiểu rõ các quy định này giúp đảm bảo tính tuân thủ và tránh các vi phạm pháp luật.
Theo Điều 5 Nghị định 191/2013/NĐ-CP, các đối tượng phải đóng kinh phí công đoàn bao gồm tất cả cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng lao động thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, bao gồm cơ quan nhà nước (kể cả Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn), đơn vị thuộc lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập và ngoài công lập, doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, và các tổ chức quốc tế hoạt động tại Việt Nam có sử dụng lao động Việt Nam. Mức đóng kinh phí công đoàn được quy định là 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, áp dụng đồng đều cho mọi đơn vị, bất kể có công đoàn cơ sở hay không.
Quỹ tiền lương làm căn cứ đóng kinh phí công đoàn được xác định theo Luật BHXH 2024, bao gồm tổng mức tiền lương của những người lao động thuộc đối tượng đóng BHXH, gồm tiền lương, phụ cấp lương, và các khoản bổ sung khác theo quy định. Đối với các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang, quỹ lương bao gồm tiền lương của cán bộ, công nhân, viên chức quốc phòng, và lao động làm việc hưởng lương trong các đơn vị thuộc Quân đội nhân dân và Công an nhân dân. Quyết định 8086/QĐ-TLĐ ngày 10/10/2023 của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quy định cụ thể cách tính quỹ tiền lương dựa trên bình quân tiền lương đóng BHXH của 6 tháng đầu năm trước đó (ví dụ, năm 2024 dựa trên 6 tháng đầu năm 2023).
Việc đóng kinh phí công đoàn được thực hiện hàng tháng, đồng thời với thời điểm đóng BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, và diêm nghiệp có thể đóng theo quý nếu phù hợp với chu kỳ sản xuất kinh doanh, nhưng phải đăng ký trước với tổ chức công đoàn. Theo Điều 24c Nghị định 88/2015/NĐ-CP, doanh nghiệp không đóng, đóng không đủ, hoặc chậm đóng kinh phí công đoàn có thể bị phạt từ 12% đến 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa không quá 75 triệu đồng, và phải nộp đủ số tiền còn thiếu cùng tiền lãi chậm đóng theo mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của ngân hàng thương mại nhà nước tại thời điểm xử phạt.
Xem thêm: Khái niệm công đoàn trong công ty là gì?
3. Quy trình nộp kinh phí công đoàn
Quy trình nộp kinh phí công đoàn được thiết kế rõ ràng nhằm đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ pháp luật. Phần này sẽ trình bày các bước cụ thể để doanh nghiệp thực hiện đúng quy định.
Bước 1: Xác định quỹ tiền lương làm căn cứ đóng kinh phí công đoàn
Doanh nghiệp cần lập danh sách người lao động thuộc đối tượng đóng BHXH và tính tổng mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo Luật BHXH 2024. Quỹ lương này bao gồm tiền lương, phụ cấp lương, và các khoản bổ sung khác, được tính dựa trên bình quân 6 tháng đầu năm trước đó. Doanh nghiệp cần đảm bảo số liệu chính xác, có thể đối chiếu với cơ quan BHXH để tránh sai sót trong quá trình tính toán.
Bước 2: Tính toán và trích nộp kinh phí công đoàn
Mức kinh phí công đoàn được tính bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Doanh nghiệp thực hiện trích nộp hàng tháng vào tài khoản của Liên đoàn Lao động quận/huyện nơi đặt trụ sở, cùng thời điểm đóng BHXH bắt buộc. Đối với các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực sản xuất theo chu kỳ (nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp), việc nộp có thể thực hiện theo quý sau khi đăng ký với công đoàn cấp trên trực tiếp. Quyết định 1908/QĐ-TLĐ ngày 19/12/2016 của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quy định chi tiết về phương thức thu và phân phối kinh phí công đoàn.
Bước 3: Phân phối và sử dụng kinh phí công đoàn
Sau khi nộp, 75% kinh phí công đoàn được giữ lại tại công đoàn cơ sở để phục vụ các hoạt động như chăm lo đời sống người lao động, tổ chức phong trào thi đua, và hỗ trợ đào tạo kỹ năng. 25% còn lại được nộp lên công đoàn cấp trên trực tiếp để thực hiện các nhiệm vụ chung của tổ chức công đoàn, như nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, hoặc đầu tư các thiết chế công đoàn. Việc phân phối và sử dụng kinh phí phải tuân theo Quyết định 1910/QĐ-TLĐ ngày 19/12/2016 về quản lý tài chính công đoàn cơ sở.
Bước 4: Lưu trữ hồ sơ và báo cáo
Doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ các chứng từ liên quan đến việc đóng kinh phí công đoàn, bao gồm bảng lương, biên lai nộp tiền, và các báo cáo tài chính. Công đoàn cơ sở có trách nhiệm lập báo cáo thu chi kinh phí công đoàn định kỳ, gửi lên công đoàn cấp trên trực tiếp để đảm bảo minh bạch. Theo Hướng dẫn 460/HD-TLĐ ngày 17/4/2014, công đoàn các cấp phải công khai tài chính hàng năm tại hội nghị ban chấp hành công đoàn hoặc thông báo bằng văn bản đến các cơ quan, tổ chức liên quan.
Xem thêm: Chủ tịch công đoàn tiếng Anh là gì?
4. Vai trò và cách sử dụng kinh phí công đoàn
Kinh phí công đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển các hoạt động công đoàn, từ đó mang lại lợi ích thiết thực cho người lao động. Phần này sẽ giải thích chi tiết mục đích sử dụng kinh phí công đoàn và các quy định liên quan.
Theo Điều 31 Luật Công đoàn 2024, kinh phí công đoàn được sử dụng cho các nhiệm vụ như đại diện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động; tổ chức các chương trình đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp; hỗ trợ người lao động trong các trường hợp khó khăn; và triển khai các phong trào thi đua, hoạt động văn hóa, thể thao. Ngoài ra, kinh phí công đoàn còn được dùng để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, công trình văn hóa, thể thao, và hạ tầng kỹ thuật phục vụ đoàn viên công đoàn, theo quy định tại Khoản 2 Điều 31 Luật Công đoàn 2024. Các khoản chi tiêu này phải tuân theo nguyên tắc minh bạch, đúng mục đích, và được kiểm tra, giám sát bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo Điều 29 Luật Công đoàn 2012.
Luật Công đoàn 2024 bổ sung thêm các nhiệm vụ chi mới, như nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của tổ chức công đoàn, và hỗ trợ công đoàn cơ sở nơi được miễn, giảm hoặc tạm dừng đóng kinh phí công đoàn. Điều này giúp tăng cường hiệu quả sử dụng kinh phí, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người lao động trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội. Các khoản chi phải được công khai hàng năm tại hội nghị ban chấp hành công đoàn, niêm yết tại trụ sở, hoặc đăng tải trên trang thông tin điện tử của đơn vị, theo Điều 34 Luật Công đoàn 2024.
Kinh phí công đoàn không chỉ hỗ trợ các hoạt động trực tiếp cho người lao động mà còn góp phần xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, và tiến bộ tại doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với công đoàn cơ sở để đảm bảo kinh phí được sử dụng hiệu quả, đúng mục đích, và mang lại lợi ích thiết thực cho người lao động.
5. Câu hỏi thường gặp về kinh phí công đoàn
Điều gì xảy ra nếu doanh nghiệp không đóng kinh phí công đoàn?
Doanh nghiệp không đóng, đóng không đủ, hoặc chậm đóng kinh phí công đoàn có thể bị phạt từ 12% đến 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa không quá 75 triệu đồng, theo Điều 24c Nghị định 88/2015/NĐ-CP. Ngoài ra, doanh nghiệp phải nộp đủ số tiền còn thiếu và tiền lãi chậm đóng theo mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của ngân hàng thương mại nhà nước tại thời điểm xử phạt. Vi phạm kéo dài có thể dẫn đến các biện pháp chế tài khác, như kiểm tra, thanh tra lao động.
Kinh phí công đảng có được miễn giảm trong trường hợp nào?
Theo Luật Công đoàn 2024, doanh nghiệp, hợp tác xã, hoặc liên hiệp hợp tác xã thực hiện giải thể hoặc phá sản theo quy định pháp luật được xem xét miễn số tiền kinh phí công đoàn chưa đóng. Ngoài ra, từ ngày 1/6/2025, các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập hưởng 100% lương từ ngân sách nhà nước, và lực lượng vũ trang được miễn đóng kinh phí công đoàn, theo Công văn 4133/TLĐ-ToC. Các trường hợp miễn, giảm, hoặc tạm dừng khác sẽ được Chính phủ quy định sau khi thống nhất với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.
Làm thế nào để đảm bảo sử dụng kinh phí công đoàn đúng mục đích?
Việc sử dụng kinh phí công đoàn phải tuân theo Quyết định 1910/QĐ-TLĐ về quản lý tài chính công đoàn cơ sở và các quy định của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Công đoàn cơ sở phải lập báo cáo thu chi định kỳ, công khai tài chính tại hội nghị ban chấp hành công đoàn, niêm yết tại trụ sở, hoặc đăng tải trên trang thông tin điện tử. Doanh nghiệp có thể phối hợp với công đoàn cơ sở để giám sát việc sử dụng kinh phí, đảm bảo minh bạch và đúng mục đích, như hỗ trợ đời sống đoàn viên, tổ chức đào tạo, hoặc đầu tư các thiết chế công đoàn.
Kinh phí công đoàn là một trong những công cụ quan trọng để tổ chức công đoàn thực hiện chức năng đại diện, bảo vệ quyền lợi người lao động, đồng thời góp phần xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, và tiến bộ. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ pháp lý chuyên sâu về kinh phí công đoàn, hãy liên hệ ACC Vũng Tàu để nhận giải đáp nhanh chóng và chính xác.
Để lại một bình luận