ACC Vũng Tàu

Chức năng nhiệm vụ của Tổng cục Hải quan đóng vai trò cốt lõi trong quản lý hoạt động xuất nhập khẩu, đảm bảo an ninh kinh tế và thực thi pháp luật. Là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan giám sát hàng hóa, thu thuế và ngăn chặn vi phạm pháp luật. Việc nắm rõ vai trò này giúp doanh nghiệp và cá nhân thực hiện thủ tục hải quan hiệu quả, tránh rủi ro pháp lý. Cùng ACC Vũng Tàu khám phá chi tiết về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan này qua bài viết dưới đây.

1. Chức năng nhiệm vụ của Tổng cục hải quan là gì?

Tổng cục Hải quan là cơ quan đầu não trong hệ thống hải quan Việt Nam, chịu trách nhiệm tổ chức, thực thi các chính sách hải quan trên phạm vi toàn quốc. Phần này sẽ phân tích chi tiết các chức năng, nhiệm vụ của Tổng cục dựa trên các văn bản pháp luật hiện hành như Luật Hải quan 2014, Nghị định 08/2015/NĐ-CP, và các quy định liên quan.

Tổng cục Hải quan có chức năng quản lý nhà nước về hải quan, bao gồm việc xây dựng và thực hiện các quy định liên quan đến xuất nhập khẩu. Theo Điều 8 Luật Hải quan 2014, Tổng cục có quyền ban hành các hướng dẫn chi tiết về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Cơ quan này đảm bảo tính thống nhất và minh bạch trong hoạt động hải quan trên toàn quốc, từ các cửa khẩu biên giới đến cảng biển và sân bay quốc tế.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là thu thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng và các loại thuế liên quan đến hàng hóa. Hoạt động này không chỉ đóng góp lớn vào ngân sách nhà nước mà còn đòi hỏi sự chính xác cao. Tổng cục áp dụng hệ thống công nghệ thông tin hiện đại như VNACCS/VCIS, được quy định tại Thông tư 38/2015/TT-BTC, để tự động hóa quy trình kê khai, giảm thời gian thông quan và tăng tính minh bạch.

Tổng cục Hải quan còn thực hiện chức năng phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Theo Nghị định 08/2015/NĐ-CP, Tổng cục xây dựng các biện pháp quản lý rủi ro, sử dụng công nghệ như máy soi container và phối hợp với các lực lượng chức năng để kiểm tra, phát hiện vi phạm. Ví dụ, các vụ bắt giữ hàng hóa cấm tại cảng Cát Lái (TP.HCM) trong năm 2024 cho thấy hiệu quả của lực lượng hải quan trong việc ngăn chặn buôn lậu.

Ngoài ra, Tổng cục có vai trò tư vấn cho Bộ Tài chính trong việc xây dựng chính sách và pháp luật về hải quan. Cơ quan này tham gia đàm phán các hiệp định thương mại tự do (FTA) như CPTPP, EVFTA, giúp Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế. Theo Nghị định 31/2018/NĐ-CP, Tổng cục hướng dẫn doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, hỗ trợ tận dụng ưu đãi thuế quan, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cuối cùng, Tổng cục Hải quan chịu trách nhiệm quản lý các địa bàn hoạt động hải quan trên cả nước, từ cửa khẩu quốc tế đến khu kinh tế, khu công nghiệp. Nghị định 01/2015/NĐ-CP quy định rõ phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, đảm bảo mọi hoạt động xuất nhập khẩu được giám sát chặt chẽ, góp phần bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia.

2. Quy trình thực hiện thủ tục hải quan do Tổng cục quản lý

Quy trình thực hiện thủ tục hải quan là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Tổng cục Hải quan, đảm bảo hàng hóa được thông quan nhanh chóng và tuân thủ pháp luật. Phần này sẽ trình bày các bước cụ thể trong quy trình, giúp doanh nghiệp và cá nhân nắm rõ cách thực hiện.

• Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ hải quan
  Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ các chứng từ như hóa đơn thương mại, vận đơn, chứng nhận xuất xứ (C/O), và tờ khai hải quan theo mẫu. Theo Thông tư 38/2015/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 39/2018/TT-BTC), hồ sơ có thể được nộp trực tuyến thông qua hệ thống hải quan điện tử. Việc này giúp tiết kiệm thời gian, đảm bảo thông tin được xử lý chính xác và giảm thiểu sai sót trong kê khai.
• Bước 2: Kiểm tra và phân luồng tờ khai
  Hệ thống hải quan tự động phân luồng tờ khai thành luồng xanh (thông quan  ngay), luồng vàng (kiểm tra hồ sơ), hoặc luồng đỏ (kiểm tra thực tế hàng hóa) dựa trên mức độ rủi ro. Tổng cục áp dụng các tiêu chí quản lý rủi ro được quy định trong Nghị định 08/2015/NĐ-CP, đảm bảo hiệu quả và công bằng. Ví dụ, hàng hóa thuộc danh mục rủi ro cao như thực phẩm đông lạnh thường được phân vào luồng đỏ để kiểm tra kỹ lưỡng.
• Bước 3: Nộp thuế và hoàn tất thủ tục thông quan
  Doanh nghiệp nộp các khoản thuế theo quy định, bao gồm thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng và các loại thuế khác. Trong một số trường hợp, Tổng cục áp dụng cơ chế ân hạn thuế theo Nghị định 134/2016/NĐ-CP, cho phép doanh nghiệp nộp thuế sau 30 ngày đối với hàng hóa nhập khẩu phục vụ sản xuất. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế, hàng hóa được thông quan và cho phép lưu thông.
• Bước 4: Kiểm tra sau thông quan
  Theo Điều 78 Luật Hải quan 2014, Tổng cục Hải quan có quyền kiểm tra sau thông quan trong vòng 5 năm kể từ ngày thông quan để phát hiện gian lận hoặc kê khai sai lệch. Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ chứng từ để phục vụ kiểm tra. Ví dụ, một doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện điện tử tại Hải Phòng từng bị kiểm tra sau thông quan và phát hiện sai lệch về mã HS, dẫn đến truy thu thuế.

>>> Xem thêm bài viết MSDS trong xuất nhập khẩu là gì? Hướng dẫn tra cứu MSDS tại đây. 

3. Vai trò của Tổng cục Hải quan trong hội nhập kinh tế quốc tế

Tổng cục Hải quan không chỉ thực hiện các nhiệm vụ trong nước mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Phần này sẽ phân tích cách Tổng cục hỗ trợ Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại và cải thiện môi trường kinh doanh.

Tổng cục Hải quan là đơn vị chủ lực trong việc thực thi các cam kết quốc tế, đặc biệt là các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA và RCEP. Theo Nghị định 31/2018/NĐ-CP, Tổng cục hướng dẫn doanh nghiệp về thủ tục xin cấp chứng nhận xuất xứ (C/O), giúp tận dụng ưu đãi thuế quan. Ví dụ, các doanh nghiệp dệt may Việt Nam xuất khẩu sang EU đã tiết kiệm hàng triệu USD nhờ ưu đãi thuế từ EVFTA.

Bên cạnh đó, Tổng cục thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (AEO), được quy định tại Nghị định 08/2015/NĐ-CP, cho phép các doanh nghiệp lớn như Samsung, Intel hưởng các chính sách ưu đãi như giảm tần suất kiểm tra. Điều này góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tổng cục cũng phối hợp với các tổ chức hải quan quốc tế như WCO (Tổ chức Hải quan Thế giới) để áp dụng các chuẩn mực quản lý tiên tiến. Hệ thống một cửa quốc gia (NSW) và một cửa ASEAN (ASW), triển khai theo Nghị định 85/2019/NĐ-CP, đã đơn giản hóa thủ tục và tăng cường hợp tác khu vực. Ví dụ, doanh nghiệp xuất khẩu cà phê sang Singapore hiện chỉ cần nộp hồ sơ qua NSW, thay vì nhiều bước phức tạp như trước đây.

Cuối cùng, Tổng cục Hải quan đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng chuỗi cung ứng an toàn và bền vững. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như SAFE Framework của WCO giúp Việt Nam trở thành điểm đến đáng tin cậy cho các nhà đầu tư nước ngoài, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4. Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là các câu hỏi phổ biến liên quan đến chức năng nhiệm vụ của Tổng cục Hải quan, kèm câu trả lời chi tiết để hỗ trợ bạn hiểu rõ hơn.

• Tổng cục Hải quan có vai trò gì trong việc thu thuế xuất nhập khẩu?

Tổng cục Hải quan chịu trách nhiệm tổ chức thu thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng và các loại thuế khác liên quan đến hàng hóa. Theo Điều 10 Luật Hải quan 2014, cơ quan này sử dụng hệ thống VNACCS/VCIS để tự động hóa quy trình kê khai, đảm bảo minh bạch và chính xác. Doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ thuế có thể bị xử phạt theo Nghị định 128/2021/NĐ-CP.

• Doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì để làm thủ tục hải quan?

Doanh nghiệp cần chuẩn bị các chứng từ như hóa đơn thương mại, vận đơn, chứng nhận xuất xứ và tờ khai hải quan. Theo Thông tư 38/2015/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 39/2018/TT-BTC), hồ sơ có thể nộp trực tuyến qua hệ thống hải quan điện tử. Chuẩn bị đầy đủ và chính xác giúp rút ngắn thời gian thông quan, tránh rủi ro pháp lý.

• Tổng cục Hải quan xử lý buôn lậu như thế nào?

Tổng cục Hải quan phối hợp với công an, biên phòng để kiểm tra, phát hiện và xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại. Theo Nghị định 08/2015/NĐ-CP, cơ quan này áp dụng quản lý rủi ro và công nghệ hiện đại như máy soi container. Ví dụ, năm 2024, hải quan cảng Cái Mép đã phát hiện và tịch thu lô hàng ma túy giấu trong container xuất khẩu.

• Thời gian thông quan hàng hóa mất bao lâu?

Thời gian thông quan phụ thuộc vào luồng phân loại tờ khai. Luồng xanh hoàn tất trong vài giờ, trong khi luồng đỏ có thể mất 1-2 ngày do kiểm hóa thực tế. Tổng cục đã triển khai hệ thống VNACCS/VCIS và chương trình AEO theo Nghị định 08/2015/NĐ-CP, giúp rút ngắn thời gian xuống mức tối thiểu.

• Làm thế nào để tận dụng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định FTA?

Doanh nghiệp cần xin cấp chứng nhận xuất xứ (C/O) theo Nghị định 31/2018/NĐ-CP để được hưởng ưu đãi thuế quan. Tổng cục Hải quan cung cấp hướng dẫn chi tiết về quy tắc xuất xứ, giúp doanh nghiệp giảm chi phí. Ví dụ, hàng dệt may xuất sang Nhật Bản theo RCEP có thể được giảm thuế từ 10% xuống 0%.

• Kiểm tra sau thông quan diễn ra như thế nào?

Tổng cục Hải quan có quyền kiểm tra sau thông quan trong 5 năm theo Điều 78 Luật Hải quan 2014. Quá trình này nhằm phát hiện gian lận hoặc sai lệch trong kê khai. Doanh nghiệp cần lưu giữ chứng từ đầy đủ, vì vi phạm có thể dẫn đến truy thu thuế và phạt hành chính theo Nghị định 128/2021/NĐ-CP.

• Doanh nghiệp ưu tiên (AEO) được hưởng lợi gì?

Doanh nghiệp tham gia chương trình AEO được giảm tần suất kiểm tra, ưu tiên thông quan và hỗ trợ thủ tục. Theo Nghị định 08/2015/NĐ-CP, các doanh nghiệp lớn như Toyota, Samsung đã hưởng lợi từ chương trình này, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian đáng kể.

Chức năng nhiệm vụ của Tổng cục hải quan là gì? Là đóng vai trò không thể thiếu trong việc quản lý xuất nhập khẩu, thu thuế, phòng chống buôn lậu và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Hiểu rõ chức năng nhiệm vụ của Tổng cục giúp doanh nghiệp và cá nhân thực hiện thủ tục hải quan hiệu quả, tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa lợi ích. Nếu bạn cần hỗ trợ thêm về các vấn đề hải quan hoặc pháp lý, hãy liên hệ ACC Vũng Tàu để được tư vấn chuyên sâu và giải pháp tối ưu.

>>> Xem thêm bài viết D/O trong xuất nhập khẩu là gì? Phí D/O trong xuất nhập khẩu tại đây.